Hasbey Köksal: Di Zimanê Kurdî, Zaravayê Kurmancîyê de Cotepeyv -Ç-                                                                                                                                         ç

Di zimanê Kurdî, zaravayê Kurmanciyê de jî ev kompeyv gelek zêdene.

Taybeta van kompeyvan, bi du peyvan pêk tê. Herdu peyv tîpa “û” yê digire nav xwe , “û” karekî wak girêdek hildigire. Herdu peyv jî ji  “û” yê hêz digire yan jî hêz dide “û” yê.

Rêzenivîs: 4 / Ç                                                                                              
Çal û çûl

                     Çal:1.Kûrgeh, herdê ku hatîye kolandin û kûrkirin.

                     2.Bîr.

                     3.Çiwal, tûr, tûrik, gûnî, telîs.

                     4.Belek, nîşanî, birdobelek, belekî.

                     Çûl:1.Binikê palanê ker û semerê hêstir.

                      2.Palas, çul, xalîçe, kilîm.

Mane: Pot û pertal, cil û caw.

             Hemî paç, caw, kinc û cil.

Mînak: Ker û qantirên xwe çal û çûl kirin û bi rê ketin. 

 

 Çal û çirp

                    Çal:1.Kûrgeh, herdê ku hatîye kolandin û kûrkirin.

                     2.Bîr.

                     3.Çiwal, tûr, tûrik, gûnî, telîs.

                     4.Belek, nîşanî, birdobelek, belekî.

                     Çirp:1.Çalak, sivik, şipil,, çeleng.

                      2.Çirpî, çilpî, darik.

                      3.Lez.

                      4.Dilop, çipik.

Mane: Xebat, îş û kar. 

             Kar û bar, kisp û kar.

Mînak: Rovî got: ” Dapîrê dapîrê doçika min bide min, ez ê herim çal û çirpa xwe.”(1)

 

Çal û çû

                    Çal:1.Kûrgeh, herdê ku hatîye kolandin û kûrkirin.

                     2.Bîr.

                     3.Çiwal, tûr, tûrik, gûnî, telîs.

                     4.Belek, nîşanî, birdobelek, belekî.

                    Çû:1.Lê şibîn.

                  2.Çûyîn, ji “çûn” çû.

                  3.Winda bûn, neman.

Mane: Çeqeçûk.

             Kortçal, bi kort.

Mînak:Rêya Çal û çû.

Çal û kort

                      Çal:1.Kûrgeh, herdê ku hatîye kolandin û kûrkirin.

                     2.Bîr.

                     3.Çiwal, tûr, tûrik, gûnî, telîs.

                     4.Belek, nîşanî, birdobelek, belekî.

              Kort:1.Çal, kûrgeh, kûrayî.

Mane: Kolik, bi kolik.

             Kert û kort.

Mînak: Çal û korta rê, rot û balansa erebeyê me xirabe kir.

 

Çal û Xwar

                     Çal:1.Kûrgeh, herdê ku hatîye kolandin û kûrkirin.

                     2.Bîr.

                     3.Çiwal, tûr, tûrik, gûnî, telîs.

                     4.Belek, nîşanî, birdobelek, belekî.

                     Xwar:1.Jêr, binî, ne serî, ne jor, ne silal.

                          2.Tewandî, çemiyayî.

                          3.Çepeçûr.

                          4.Çewt.

Mane: Bi neqeb û nepenî

Mînak: Di ereziyên çal û xwar da ajotin, çandin û çinandin gelek zor û zehmet e.

 

Çal û mit

                     Çal:1.Kûrgeh, herdê ku hatîye kolandin û kûrkirin.

                     2.Bîr.

                     3.Çiwal, tûr, tûrik, gûnî, telîs.

                     4.Belek, nîşanî, birdobelek, belekî.

              Mit:1.Bêdeng, bêpejn, ker. Kesa/kesê ku qezî nake, tişta/tiştê ku qet deng jê nayê.

                      2.Kaş û kendal.

                      3.Tilik, girikê bîçûk/piçûk.

Mane: Nal û nependî.

             Kaş û kendal.  

Mînak: Bi pîyan, çal û mit derbaz bûne û hatine gund. 

 

Çak û xerab

                   Çak:1.Çê, baş, sax, rind, qenc.

                   Xerab:1.Bed, ne çê, ne rind. Xirab.

                   2.Kavil, wêran, ruxandî, herifî.

Mane: Baş û nebaş.

             Çê û xirab.

Mînak: Çak û xerab di hêlîna xwede dijî.

Çandin û çinîn

                        Çandin:1. Zevî tov kirin. Şitldanîn.

                        Çinîn:1. Bi das, tirpan û bi makîneyê debr an jî gîya birîn, kom kirin, berhev kirin.

Mane: Zîraet. 

Erdçinî, kiştûkal, cotarî.

Mînak:Di zaroktîya min da, gundiyan piştî dema çandin û çinînê  dawatên xwe lidardixistin.  

 

Çav û birû

                Çav:1. Organên pêdîtinê. Organên ku meriv û heywan pê dinê dibîne, pê dinya tê dîtin.

                Birû:1. Mûyên lî raserî çavan li jêrê enîyê.

Mane: Di rûyê de liv û şiklê çav û birû.

             Nîşandeka taybetîya rû. 

Mînak: Çav û birû li serî dilîze(2).  

 

Çav û nezer

                   Çav:1. Organên pêdîtinê. Organên ku meriv û heywan pê dinê dibîne, pê dinya tê dîtin.

                   Nezer:1. Nihêrîn, qayt kirin, .

  1. Çavinî kirin, çav lê ketin.
  2. Nêrîn, dîtin, helwest, bawerî.

Mane: Çavinî.

            Bi awiran yekî zerar dîtin.

            Bi awiran zerar dayîna yekî.

Mînak: Çav û nezerî kirin.

 

Çax û beng

                 Çax:1. Dem, heyam, zeman.

                 Beng:1.Deng û beng.

                 2.Çax, heyam, zeman.

                 3.Gihîştî, kamil, form.

                4.Kindir. Gîyayek jehrewî/ axûyî (Hyoscyamus niger).

Mane: Di serwaxtê xwe da bûn.

            Gora salê xwe di kamiliyê de bûn.

            Kesên ku  tam di dema  xwe ya formê da ye.     

 Mînak: Ew jî wek wan di çax û benga xortanîyê da ne. 

 

Çek û rext

                Çek:1.Tifang, top, moşek, şûr…hwd.

                2.Kinç,lîbas.

                Rext:1.Kemera fîşekan.

Mane: Hemû alavên şer. Sîleh,  fîşekgeh fîşek.

            Hemû alaven ku şer pê tê kirin.

Mînak: Aloyê kurd çek û rextê xwe girt û berê xwe da çîyan(3).

 

Çek û sîleh

                Çek:1.Tifang, top, moşek, şûr…hwd.

                2.Kinç,lîbas.

                Sîleh:1. Çek.

  1. Tifeng, top, moşek, şûr…hwd.

Mane:Hemû alavên şer.

            Hemû  amurên ku şer pê tê kirin.

Mînak:Ji bo parastina xwe çek û sîleh hilgirtin.

 

Çel û cor

              Çel:1.Kevirê gir, zinarê gir .

                2.Hejmara 40

                3.Hejmar, jimar (ji bo hejmara kovar, rojname û wakî wan) . Sûret, nusxe.

              Cor:1.Şêwe, reng, şikl, tewre.

Mane: Gelek zêde di reng, şikl, tewreyê de bûn.

             Veguharok, Pir rûyî bûn.

Mînak: Kî bi qasî wana bi çel û corê fendan dizane.

 

Çel û çol

                     Çel:1.Kevirê gir, zinarê gir .

                     2.Hejmara 40

                     3.Hejmar, jimar (ji bo hejmara kovar, rojname û wakî wan) . Sûret, nusxe.

                     Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                     2.Devera ku mirov lê najî.

                     3.Çîya, bejahî

Mane: Deverên ku çandin û çinin nayêkirin.

Mînak: Bûye Mecnûnê çel û çolan.

 

Çem û çem

                  Çem:1. Ava ku ro û robaran mezintir diherike. Herîkîna ava mezin a siriştî, xwezayî.

                  Çem:bnr”çem”.

                Mane: Bê veger.

                Bê veger çûyîn.

                Belaya xwe dîtin.

Mînak:Zordarî jê re kar nema, ocax lê kor bû çem û çem çû. 

 

Çem û robar

Çem:1.Ava ku ji çîyan peyda dibe û diherike digîhîje deryayê. Ji robaran pir mezin û ava zêde.  

  1. Patik,  şatik, çemar. (mîn: Çemara stûyê xwe bi desmalê paqij kir.)
  2. Çogan. Gopalê dahol.                  

Robar:1.Çemên piçûk, nal, newal, cobar.

Mane: Avên xwezayî yên herikbar.

Mîna: Bi berf û baranê çem û robar hilhat . 

Çendik û çend

 Çendik:1.Çendek, çend.

 Çend:1. Çiqas, çi qîyas, çi hejmar. Çendî.

  1. Hin, hinek. ( mîn: Hin/çend pirtûk anîn.)

 Mane: Bi salan.

  Çend sale.

   Gelek zeman e.                     

Mînak: Çendik û çend salin çûye derveyî welêt.

 

Çeng û çexan

                              Çeng:1.Bask, mil, dest, lep, kulm, mist.

                                2.Amûrekî muzîkê ya têldar. Lîr, arp.

  1. Çawa, çer, çilo, çito.
  2. Kef, mist, lep.

                      Çexan:1.Enstrumanekî muzikê ya pir têldar. Tembûrên pir têldar.

Mane: Henga sazan.

Çeng û çengane.

Mînak: Dengê çeng û çexan weke dengê şalûl û bilbil dilê me şa kir.

 

Çep û çûr

                       Çep:1.Dijberî rexê rastê.

                       2.Dij, hember.(mecazî)

                       Çûr: 1.Spî, sîs, albîno

                        2.Zerikî, zerve, kej, gewr.

  1. Talan. Tertele.
  2. Zivirok.

Mane: Rêyên nerast.

 Reyên bizivirok.

Kar û kirinên badokî.

Mînak: Arak vexwarîye çî kirîye, çep û çûr diaxive.

 

Çep û rast

                      Çep:1.Dijberî rexê rastê.

                       2.Dij, hember.(mecazî)

                        Rast:1.Dijberî rexê çepê.

                        2.Ne derew.

                        3.Ne xwar.

                        4.Yekser, rasterast.

                        5.Bêxelet, bêkêmasî, bêşaşî.

  1. Cîhê dûz. Cîhê rast û dûz.

Mane: Dijrabertî, hevberî.

Mînak: Beden gep û zep e, aqil çep û rast e (4).

 

Çepel û bêteşe

Çepel:1.Çikûd, nemerd. Kesa/kesê ku qet naxweze malê xwe xerç bike yan jî bide xelkê. Nexwar, nekes

  1. Nerind, xirab, necamêr.
  2. Qefçil, pîs, xûynepak.

Bêteşe:1. Bêşikil, bêdirûv, bêqalib.

  1. Eletewş, bêfeyda, bêqezenc bêkêr.

Mane: Kesên, bûyerên, kar û tiştên bêxêr.

            Kesên ku li kesekî xirabîyekî dike. 

            Kirêt û pir qirêj.

Mînak: Mirovê çepel û bêteşe, xêr ji xwe  nedîye.

Çerm û hestî

                     Çerm:1.Kevil, pîst. Postê laşê mirov. Kavilê ajal.

                     Hestî:1.Parçeyên req û spî yên laşê. Pêkanîna kakût.

                     Mane: Bi çerm û hestî mayîn.

                     Pir lawaz û jar bûn.

Mînak: Ji ber nexwaşîya pençeşêrê, tenê çerm û hestîyên wî mabûn.

 

Çewt û xwar

                               Çewt:1.Xwar.

                               2.Nerast, nedirist. Ji rastîyê bêpar.

                               3.Dijî rastîyê. Şaş.

                                 Xwar:1.Nerast, çewt, çepeçûr.

                                2.Çewt, xelet.

Mane:  Ne baş.

Nerast û derew.

Çepeçûr.

Mînak:Di rojnameyê de agahîyê çewt û xwar nivîsandî ye.

 

Çerx û govend

                                  Çerx:1.Xirxal, tayre, tole, tekel.

                                 2.Dewr, zivir (li dor tiştekî yan jî li dor xwe ger.)

                                 3.Dewran, zeman, serdem.

                                 4.Sedsal.

                                 5.Felek.

                       Govend: 1.Dîlan, reqs, dans. Reqsa ku meriv bi destê hev digirin û li gel hev bi ahengekî  li ber muzîkê dilivin.

              Mane: Zivira reqsê.

             Zivira reqs û govendê.

Mînak: Ez xumxuma avên çema

             Ez çerx û govend û sema

             Tîn im di nav kat û lema 

              Jîn im, hebûn im, tevger im…(5)      

 

Çerx û nîv

Çerx:1.Dewr, zivir.

  1. Dewran, serdem, zeman.
  2. Sedsal.

                Nîv:1. Parek ji du paran, beşek ji du beşan. Ji du kerîyan her yek kerî. Nîvî. 1/2, 50/100…

Mane: Li dora xwe carek û nîv zivirîn.

Mînak: Got “kalo çi ma?”

Got “çerx û nîv ma.” (6)         

 

Çerx û maçerx

                                 Çerx:1.Xirxal, tayre, tole, tekel.

                                 2.Dewr, zivir (li dor tiştekî yan jî li dor xwe ger.)

                                 3.Dewran, zeman, serdem.

                                 4.Sedsal.

                                  5.Felek.

 Maçerx:1. Ters gerandin, dij zivirîn.

Mane: Pergal lê xirabûn  an jî xirabkirin.

Di ahengekî da pergala  zivirîn û dîjzivîrîn.

Mînak: Çerx û maçerx lê  gerandin.  

 

Çerx û felek

                             Çerx:1.Dewr, zivir.

                             2.Serdem,dewran, zeman, dem, çax.

                             3.Tayre, tole.

                             4.Sedsal.

Felek:1.Gerdûn, alem, kaînat.

2.Siûd, bext, qeder, talîh.

  1. Çerx, dewr.

Mane: Qeder, talîh, bext, siûd.

Çarenivîs, rojger, enînivîs.

Mînak: Çerx û felek , dê roj were ji me re jî bikene!

 

Çêl û çûk

Çêl:1. Qal, gotin. Mijar, babet.

  1. Çêle, çêlî, çêlik, têje, têjik, çêjik. Ajalên temen piçûk. Varik, çûçêlk.
  2. Mange,mang, çêlek.   
  3. Zinar, baxir.
  4. Nifş, nijad, nesl.

Çûk:1.Çivîk, çûçik, çîvanêk, firinde, balinde. Ajalên firinde.

  1. Ne mezin. Piçûk, biçûk, qiçik.
  2. Safîrî. Rengê zer ê ku nêzîkê spî ye.
  3. Cûc, cûcik, lûlik, bilo (di zimanê zarokan de)

Mane: Zar û zêç, zaw û zê. ( ji bo zarokan)

            Hemû ajalên temen biçûk. (ji bo firindeyan)

            Biçûk dîtin, kêm dîtin.  

Mînak:Di hêlînên sivîngên xanîyan  de vîçe vîça çêl û çûkan e. 

 

Çêr û dijûn

                  Çêr:1.Çêrîn, çêran, Çêrandin, lêkitîn (ji bo heywanan).

                  2.Dijûn, xeber, dijmin. Gotinên pir xirab.

                  Dijûn:1.Çêr, şor, dijmin, xeber, sixêf. Gotinên pir xirab.

                  Mane: Gotinê giran gotin.

                  Bi dijminatî gotin û nifirên giran gotin.

Mînak: Bi çêr û dijûn  êriş birin ser.

 

Çêr û bêçarî= Çêr û dijûn.

Çil û çîya         

                     Çil:1.Hejmara 40

                    2.Çîya, gir, gaz, tim, tûm, tûmik, kaş, til, zag.

                    3.Çilek, xwastek.

                    4.Duxeskan, çilîn.

                    5.Aj, zîl, fîdan (mîn:Çilê darê).

                    6.Şevşevok, baçermok (Vespertilio).

              Çîya:1.Dera ji derdorên xwe pir bilindtir.

Mane: Koyîstan.

Kaş û kûş, şax û çîya, pal û berpal, serejêr û serejor, çîya û banî.

Mînak: Herêma Xerzanê bi giştî çil û çîya ye.

 

Çingîn û zingîn

                                      Çingîn:1.Tinî (muzîk)

                                     2.Çingeçing, tingîn.

                                     3.Reqîn ji serê (yekî) çûn. Ya wê demê yan jî  dû ra hesîya bûn. 

                                     Zingîn:1.Zingezing. Dengê zengil.

Mane: Tingering, zinginî. 

Dengê  dû tiştên ku li hev dikeve. (piranî dengê tiştên metal)

Mînak:Bi çingîn û zingîna muzika salona dawetê serî li me gêj bû.

 

Çingîn û şingîn

                                     Çingîn:1.Tinî (muzîk)

                                     2.Çingeçing, tingîn.

                                     3.Reqîn ji serê (yekî) çûn. Ya wê demê yan jî  dû ra hesîya bûn. 

                         Şingîn:1.Şingeşing, şeqîn, çeqîn. Dengê  firek, pîyale û tiştên wiha li hev dikeve .

Mane: Şingeşing.

 Dengê  dû tiştên ku li hev dikeve. (Piranî dengê tiştên cam.)

Mînak: Te digot qey fîl ketîye aşpêjgeh/mutbaxê, çingîn û şingîn  li der ve dihati bîstin.

 

Çip û peya

 Çip:1. Lez, zû, çipîk. Bihêz,  kesên çalak.

  1. Lez û lez, zû û zû, lez û bez. Pir baş, gelek rind.
  2. Ji bo lez û bez bûna cerg/çerx û beza govendê tê dotin.
  3. Dengê dilopa avê. Libê avê.
  4. Tîk.
  5. Serê kîr.

Peya: 1. Bi pîyan, bi nigan (meşîn), bi lingan rê ketin, çûyîn an jî hatin.

  1. Mêr, zilam, mêrik.

Mane: Lez, zû, çirp.

Bi pîyan lez û bez, bi pîyan zû zû.

Mînak: Çip û peya bi rê ket.

 

Çiqil û gulî

                 Çiqil:1. Ta, gulî, çiqûl. Parçeyên dar û riwekan.

                 Gulî:1. Çeq, ta, çiqil, çiqul.Parçeyên dar û riwekan.

              Mane: Gulî û şax.

             Reh û rîçal berdan.

             Bi alîye binemale ve zêde bûn xwedî ûcax bûn.      

Mînak:Li wê deverê bi cîh  bûn û çiqil û gulî berdan.

 

Çirt û zirt

Çirt:1.Dengê ku ji dirandina kaxiz tê.

  1. Lotik, pên, pêhîn, zîtik.

 Zirt:1. Li ser mijarekê gotinên derew.

  1. Bi armanca xapandinê yan jî tirsandinê  fort avitin.

Mane: Çirt virt.

Mînak: Kî guh dide çirt û zirtê wana.

Çiv û çûr

                   Çiv:1.Fetlonek, fetlek.

                    2.Veger, zivir, çerx.

                    3.Xwarpêçk.

                    4.Ji kar revîn. Xwe li vir da  wir da kirin. Çivçivandin.

                    5.Ço, çov.

                    6.Geşdarî, candarî.

  1. Li hember danê de pir jar mayîn.
  2. Tewan, tew, tewîn.

                      Çûr:1.Spî, sîs, albîno

                       2.Zerikî, zerve, kej, gewr.

  1. Talan. Tertele.
  2. Zivirok.

Mane: Xwe civcivandin.

             Li maneyan gerandin.

Mînak: Dema ku armanc  eşkere bu, xwe da çiv û çûr.

 

Çîk û çirî

                     Çîk:1.Jan, êş.

                     2.Qîr, qîrîn, fîxan, qajîn, qîjîn.

                     3.Çirûsk, çîkil, çirîsk, pêtik.

                     4.Şîrê  nemeyandî.

                     5.Bela, qeda.  

                   6.Xunav, dilop, lib (libên baranê, xunavên baranê, dilopên baranê).                   

              Çirî:1.Şîn, reşgirêdanî, matem.

                     2.Tîrî, tîrbûnî,siftî.

                     3.Navê du mehên payîzê( çîrîya yekê- kewçêr/çotmeh, çirîya duduyan-sermawez/mijdar.) Çiriya pêşin- çiriya paşin.

                     4.Qîşbûn, dirîn, qelişîn.

Mane: Hewar, qîr, bela, şîn û reşgirêdan.

Mînak: Çîk û çirî kete malê.

 

Çîn û maçîn

Çîn:1.Welatekî li rojhelata dûr.

  1. Pişartin
  2. Nîgar, nexş.
  1. Gizvanoka por.
  2. Pol, taxim, sinif. (mîn: Çîna karmend, çîna karker, çîna kardêr…hwd.)

                   Maçîn:1.Hîndî çînî, Çînî hîndî.

Mane: Di çand (Çîrok, efsane, stran…hwd.) de deverekî pir dûr.

Mînak: Taa çû ye Çîn û maçînê.

 

Çîr û berçîr

Çîr: 1. Firindeyek. Firindeya qitbarûd, kero, barbarîk, sûsik (Coturnix coturnix).

  1. Cirt. Dengê qîşkirina tiştekî. Dengê qîş bûnê.
  2. Qim, qulav, qurt (mîn: Çîrek av, çîrek dew.)
  3. Serwer, xwaser, hukumran.
  4. Çeleng, cansivik.
  5. Hêrûga ku li ber tavê hatîye hişk kirin.
  6. Elastîkî

Berçir:1. Qîş kirin û kerî kirin.

Mane: Çirandin, qîşkirin, veçirandin.

Mînak: Kaxiz ji dest girt çîr û berçîr kir. 

 

Çîya û banî

                  Çîya:1.Dera ji derdorên xwe pir bilindtir.

                  Banî:1.Bilind, berz, jorîn, bala.

                  2.Evrazî, berjorî.

                  3.Çîya, gir.

  1. Li bilindayî de cîhê dûz û rasta pîçûk.

Mane: Cîyê asê.

Deverên vala, cîhên sape, cihên  nepanî  

Mînak: Çîya û banîyên Colemêrgê asêne asê, rê nadin neyaran.

 

Çol û best

                      Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî.

                        Best:1.Deşt, berî.

                         2.Berav, cîhê rast.

                         3.Hayraz, îlham.

                         4.Bend, hefsar.

                         5.Gelî, newal, nal. 

Mane: Devera ku siriştî maye.

Mînak: Çol û bestên Mûşê tevahî bi sûlav in.

 

Çol û çîya

                       Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî.

                       Çîya:1.Dera ji derdorên xwe pir bilindtir.

Mane: Cîyên dûr, sapa.

Deverê reşahî.

Mînak:Berfê çol û çîya girt.

 

Çol û bêlan

                       Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî

                 Bêlan:1.Cîhê hişk û germ, berî, biyaban.

  1. Erazîyê vale.

Mane: Çolistan, beyaristan, beyargeh.

 Cîhên ku nehatîye çandin lê riwek ji ber xwe ve lê şên bûn e. 

Mînak: Li ser rûberka riwekan (florayan) li çol û bêlan lêkolîn dike.

 

Çol û paser

                       Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî

            Paser:1. Çolistan.

Mane: Devara vala. Cîhê ku mal û mirov tê de tune û najî. 

Mînak: Dil dibêje ji bajaran derkev xwe bavêje çol û paseran.

 

Çol û çoltar

                       Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî

                       Çoltar:1. Paser, çol, çolwar

  1. Gundewar.

Mane: Herêma çolterî.

             Herêma gûndewarî.   

Mînak: Li çol û çoltaran nêçîrvanîyê dike.

 

Çol û civ

                      Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                     2.Devera ku mirov lê najî.

                     3.Çîya, bejahî

              Civ:1. Xwarovîçk, çivîn, çivîçûr, xilewar.

  1. xwerpêçk, xwarik, xwaromaro.

Mane: Çîleçep.

Rêya zîkzak.

Mînak: Kete rê ya çol û civ û çû.

 

Çol û dol

                       Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî

                      Dol:1.Newal, nihal, gelî.

Mane: Devera navbera du çîyan  an jî dû giran.

Mînak: Beraz, ajalê  çol û dolan e.

 

Çol û wet

                      Çol:1.Aran, beyeban, sahara.

                       2.Devera ku mirov lê najî.

                       3.Çîya, bejahî

                       Wet:1.Çol, xîzistan.

Mane: Beyaban, sehra.

Mînak: Di erdnigarîya dinê de çol û weta herî mezin, Sahra ya bakûrê Efrîkayê ye.

 

Çov û çopelîk

                     Çov:1.Ço, şiv, çîv.

                     Çopelîk:1. Di lîstika çov û çopelik de çovê piçûk. Çovê ku lê didin û dûr ve davêjin.

Mane: Derqîtik, çovqîtik, çolît, çoreq, reqeço.

 Leystîkekî zarokan.  

Mînak: Zarok bi kêf û coş li rastêyê çov û çopelîk dileyîzin.

 

Çov û lûl = Çov û çopelîk  

 

Çûn û hatin

                   Çûn:1.Herin, royîştin, bi rê ketin. 

                    2.Neman, berze bûn.

                   Hatin:1.Nêzik bûn, nêziktir bûn.

Mane: Nerawestan.

 Trafîk.

Mînak:Xwazgînî çûn û hatin.

 

Çûr û kej:

                       Çûr:1.Spî, sîs, albîno

                       2.Zerikî, zerve, kej, gewr.

  1. Talan. Tertele.
  2. Zivirok.

                         Kej:1.Qehweyî, porê ku reng nêzikî sor û zer e.

                         2.Ji bo fîdan çandinê tûmê ku bi xak û zol hatîye çêkirin.

Mane:  Rengê zer ê sorikî, kejesor.

Renga zer yê nêzîkî sor.

Mînak: Porê çûr û kej li ser piştê honandî ye.

             

Çûst û çeleng

Çûst:1. Cust.

  1. Çalak, lêkdayî, çeleng, çist.
  2. Zîrek, xurt, aktîv.

                                  Çeleng:1.Zîrek, çalak, aktîv, egîd.

                                   2.Spehî, bedew, ciwan. 

Mane: Cansivik, çalak û zîrek. 

Egîd, xurt, çist.

Mînak: Zarokên çûst û çeleng xwe li her derê nîşan didin.

 

Çûş û vala

                 Çûş:1.Babihewa, karavana.

                 Vala:1.Bêkêr, bêşul, bêxebat.

  1. Ne tijî.
  2. Vale.

Mane: Berhewa.

             Pûç.

            Bêfeyda.

Mînak: Tifang li ser mîl e, guleyê wî jî tim li çûş û valahîyê ye.

**

1- Ji çîroka “Rovî û dapîr”.

2-  Biwêj

3-Aloyê Kurd ji Koçgîrîyê ye û eşqîyakî nav bideng e. 

4- Gotina pêşîyan.

5- Ji helbesta Cegerxwîn

6-Biwêj

 

                                                          

 

İlginizi çekebilir