Alattin Bilgiç: Suç Makinası Paralı Askerler

Paralı askeri şirketler, modern uluslararası ilişkilerin karmaşıklığına yeni boyutlar eklemiştir. Devletler, askeri stratejilerini güçlendirmek, çıkarlarını korumak ve ulusal güvenliklerini sağlamak amacıyla bu şirketlerden faydalanmaktadır. Ancak bu olgu, ciddi etik ve hukuki sorunları da beraberinde getirmiştir.

Küresel Yükselişi ve Etkileri 

Uluslararası ilişkiler, geleneksel savaş paradigmasının ötesine geçerek yeni ve karmaşık bir döneme evrilmiş, tarihsel olarak alışılmışın dışında bir değişim ve dönüşüm sürecinden geçiyor. Geleneksel savaş anlayışı ve uluslararası ilişkiler, artık yalnızca askeri güçlerin karşı karşıya gelmesi şeklinde değil, daha karmaşık ve sofistike yöntemlerle şekilleniyor. Bu bağlamda, ABD ve Rusya gibi büyük güçlerin liderliğinde gelişen paktlar, modern çağın paralı askeri şirketleriyle birlikte, uluslararası politikada kural dışı yeni bir dinamik yaratıyor.

Geleneksel askeri yapıların ötesinde, paralı askeri şirketler, devletlerin güvenlik stratejilerini desteklemek ve çıkarlarını savunmak için etkili bir araç olarak yükselmektedir. Bu şirketler, geleneksel bürokrasiye bağlı kalmaksızın, daha hızlı ve esnek karar alma yeteneği sunarak devletlerin ihtiyaç duyduğu operasyonları gerçekleştirebilmektedir. Savaş alanında 1. ve 2. Dünya Savaşları gibi büyük çaplı savaşların yerine, bu şirketler daha özelleştirilmiş, örtülü, illegal ve çevik bir yaklaşımla faaliyet göstermektedir.

Örneğin, ABD merkezli Blackwater şirketi, Irak’taki çatışmalar sırasında özellikle sivil halka karşı şiddet kullanmasıyla gündeme gelmiştir. Benzer şekilde, Rusya’nın Wagner adlı şirketi, Ukrayna ve Suriye’deki faaliyetleriyle Rusya’nın bölgesel nüfuzunu artırmayı amaçlamıştır. Çin‘in 101. Orman Kardeşleri, Asya-Pasifik bölgesinde etki alanını genişletmeye çalışırken, Türkiye’nin Sadat şirketi de uluslararası arenada özellikle Libya, Suriye, Ürdün, Katar ve bazı Afrika ülkelerinde etkin rol oynamaktadır. Nijerya‘dan Executive Outcomes ve İngiltere‘den Sandline International gibi örnekler de bu yeni fenomenin uluslararası boyutta yayıldığını göstermektedir.

Çok Boyutlu Etkileri ve Karşılaştığı Sorunlar

Paralı askeri şirketlerin etki alanı sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve siyasi boyutları da içermektedir. Devletler, bu şirketleri uluslararası finansal düzenlemeleri aşarak finanse edebilirler ve böylece resmi finansal kanallardan bağımsız olarak gizli operasyonları gerçekleştirme yeteneğine sahip olurlar. Ancak paralı askeri şirketlerin yükselişi, beraberinde bir dizi etik ve hukuki sorunu da getirmiştir.

Bu şirketler, uluslararası hukuka aykırı eylemlerde bulunma potansiyeli taşıdıkları gibi, demokratik hesap verilebilirlikten de uzak olabilmektedirler. Özellikle sivil ölümleri, işkence, insan hakları ihlalleri, kara para aklama, uyuşturucu ticareti, insan kaçakçılığı, askeri darbeler, toplumsal kaos-provokasyon yaratma, demokratik muhalefeti susturma, hükümet karşıtı hak ihlal ve demokratik eylemleri ve toplumsal muhalefeti bastırma ve yağma gibi suçlar, bu şirketlerin faaliyetlerini gölgelemektedir. Örneğin Irak’ta Blackwater tarafından gerçekleştirilen Nisour Meydanı Katliamı ve Wagner‘in Ukrayna’daki sivil halka yönelik vahşet eylemleri, paralı askeri şirketlerin yol açtığı insani krizleri yansıtmaktadır.

Hukuk Karşısında Suçlar ve Sorumluluk

Bu paralı askeri şirketlerin suçları, uluslararası hukukun ve insan haklarının ciddi şekilde ihlal edilmesine neden olmaktadır. Ancak bu şirketlerin hukuki sorumluluğu belirlemek ve cezalandırmak oldukça karmaşıktır. Genellikle bu şirketler, faaliyet gösterdikleri bölgelerdeki yasal boşluklardan yararlanarak sorumluluktan kaçmaktadır. Uluslararası toplum, bu şirketlerin suç işlemesini önlemek ve cezalandırmak için uluslararası düzeyde daha etkili mekanizmalar geliştirmelidir. Ayrıca, uluslararası arenada paralı askeri şirketlerin faaliyetlerini denetlemek ve düzenlemek için daha katı yasal çerçeveler oluşturulmalıdır.

Paralı Askeri Şirketlerin Faaliyetleri ve Suç Örnekleri

Paralı askeri şirketlerin uluslararası alanda yükselişi, çeşitli suç örnekleriyle de gölgelenmektedir. Bu şirketler, uluslararası hukuku ihlal eden ve insan haklarına aykırı eylemlere sıklıkla karışmaktadır. İşte bazı çarpıcı suç örnekleri:

  1. Nisour Meydanı Katliamı (2007): ABD merkezli Blackwater şirketine bağlı paralı askerler, Irak’ın Bağdat şehrinde sivil bir kalabalığa ateş açarak 17 sivili öldürdü. Bu olay, paralı askeri şirketlerin sivillere yönelik şiddet kullanımını ve yasal hesap verilebilirlik eksikliğini vurguladı.
  2. Sierra Leone Suikast Girişimi (1995): Güney Afrika merkezli Executive Outcomes, Sierra Leone hükümetine karşı gerçekleştirilen bir suikast girişimiyle suçlandı. Bu olay, paralı askeri şirketlerin hükümetleri devirme ve siyasi istikrarsızlık yaratma potansiyelini gözler önüne serdi.
  3. Haiti İnsan Hakları İhlalleri (1990’lar): Academi (daha sonra Xe Services ve Academi olarak adlandırıldı), Haiti’de gizli operasyonlar yürüttü ve sivillere yönelik insan hakları ihlalleri işlediği iddialarıyla tartışmalara neden oldu. Bu olay, paralı askeri şirketlerin uluslararası hukuku ihlal etme potansiyelini öne çıkardı.
  4. Wagner Şirketi’nin Ukrayna’daki Eylemleri (2014-günümüz): Rusya’ya bağlı Wagner şirketi, Ukrayna’daki çatışmalarda sivil halka yönelik vahşet eylemleriyle suçlandı. Bu olaylar, paralı askeri şirketlerin savaş suçları işleme potansiyelini gösterdi.
  5. Suriye’de İnsan Hakları İhlalleri (Çeşitli Tarihler): Farklı paralı askeri şirketler, Suriye iç savaşında insan hakları ihlalleri işlediği iddialarıyla gündeme geldi. Bu ihlaller arasında işkence, keyfi tutuklamalar ve sivil ölümleri bulunmaktadır.
  6. İran’da Ayaklanma Bastırma (2009): Barzan Holdings adlı paralı askeri şirket, İran’da hükümet karşıtı protestoları bastırmak için kullanıldığı iddialarıyla eleştirildi. Bu tür eylemler, paralı askeri şirketlerin iç siyasi meselelere müdahalesini gündeme getirmektedir.
  7. Libya’da İnsan Kaçakçılığı (2017): Birleşmiş Milletler raporlarına göre, Blackwater‘ın kurucu ortağı olan Erik Prince’e bağlı Frontier Services Group, Libya’da insan kaçakçılarına yardım etmekle suçlandı. Şirketin gemileri, mültecileri tehlikeli koşullarda Avrupa’ya taşımak için kullanıldığı iddia edildi.
  8. Filipinler’de Toplu Katliamlar (2009): Xe Services (eski adıyla Blackwater), Filipinler’deki paralı askeri operasyonlarında, askeri güçlerin desteklemesiyle gerçekleşen toplu katliamlarla suçlandı. Bu olaylar, paralı askeri şirketlerin yasadışı eylemlerine dair ciddi endişeleri gündeme taşıdı.
  9. Afganistan’da Masumların Öldürülmesi (2010): DynCorp International adlı paralı askeri şirket, Afganistan’da sivillerin öldürüldüğü iddialarıyla karşı karşıya kaldı. Bu olaylar, şirketlerin yabancı ülkelerde operasyon yürütürken sivillerin can güvenliğini tehlikeye atma potansiyelini öne çıkardı.
  10. Irak’ta İşkence Skandalı (2004): CACI International ve Titan Corporation adlı şirketler, Irak’taki Abu Ghraib hapishanesinde mahkumlar üzerinde işkence yapmakla suçlandı. Bu olaylar, paralı askeri şirketlerin insan hakları ihlallerine karışabileceği endişesini artırdı.
  11. Angola’da Kan Dökme (1990’lar): Executive Outcomes, Angola’da gerçekleştirdiği operasyonlarda sivillerin öldürüldüğü ve yasadışı yollarla elde edilen elmas ticaretine karıştığı iddialarıyla sık sık gündeme geldi.
  12. Küresel Veri İzleme (2010’lar): Palantir Technologies, gizli istihbarat toplama ve veri izleme operasyonlarında rol aldı. Bu tür faaliyetler, şirketlerin sivil hakları ihlal etme ve özel hayatın gizliliğini ihlal etme riskini beraberinde getirdi.
  13. Amerika Kıtası’nda Siyasi Müdahaleler (Çeşitli Ülkeler): Paralı askeri şirketler, Amerika kıtasındaki bazı ülkelerde siyasi müdahalelere karıştığı ve demokratik süreçleri baltaladığı iddialarıyla öne çıktı.
  14. İnsan Kaçakçılığı ve Göçmen İstismarı (Avrupa Sahili): Bazı paralı askeri şirketler, insan kaçakçılığı ve göçmen istismarı işlerine karıştığı iddialarıyla gündeme geldi. Bu tür faaliyetler, insani krizleri daha da derinleştirdi.
  15. Sudan’da İnsan Hakları İhlalleri (2000’ler): Paralı askeri şirketler, Sudan’daki çatışmalarda sivillere yönelik insan hakları ihlalleri işlediği ve soykırımı desteklediği iddialarıyla suçlandı.

Binlercesinden sadece bir kaçı olan bu suç ve kontroversi örnekleri, paralı askeri şirketlerin etik ve hukuki açıdan ciddi sorunlara yol açtığını göstermektedir. Bu tür şirketlerin faaliyetlerini denetlemek ve hesap verilebilirliklerini sağlamak, uluslararası toplumun öncelikli görevlerinden biri haline gelmiştir.

Wagner Grubu’nun Afrika’daki Darbelerdeki Rolü ve Etkileri

Son yıllarda Afrika’da bir dizi askeri darbe gerçekleşmektedir. Ancak bu darbelerin hiçbiri sömürgeciliğe karşı gerçekleşmiş darbeler değildir. Bir vesayet savaşı olarak karşımıza çıkmaktadır. Yani bir sömürgeciye karşı başka bir sömürgecinin karşı darbesidir. Kısacası Rusya’nın Ecowas ve Frankofon ülkelerine karşı kendi egemenlik hakkını yaratmak için karşı darbeleri ile varlığını sürdürmektedir. Bunun için kendisine bağlı olan özel askeri şirket olan Wagner Grubu’nu kullanmaktadır. Örneğin Mali’deki darbeye Wagner güçlerinin karıştığına dair ciddi iddialar vardır. Bu şirketler, sözde askeri danışmanlık sağlayarak veya gizlice sahada faaliyet göstererek bu darbeleri desteklemektedir. Bu darbelerin sonucunda ise bölgesel istikrarsızlık artmakta ve Afrika ülkelerinin kalkınma çabaları sekteye uğramaktadır. Bu bağlamda Wagner Grubu’nun Afrika’daki darbelere etkisi ve rolü incelenmelidir.

Liderlerin Rolü: Prigojin ve Putin

Rusya’nın Wagner adlı askeri şirketinin lideri Yevgeni Prigojin’in gizemli bir uçak kazasında ölmesi, liderlerin bu yapılar üzerindeki kırılgan etkisini gösteriyor. Prigojin, Wagner’in Rusya’nın dış politikasına etkisi ve uluslararası sahnede oynadığı rol ile ilişkilendirilen önemli bir figürdü. Bu olay, liderlerin bu şirketlerin etkisi ve operasyonları üzerinde ne kadar büyük bir rol oynadığını göstermesi bakımından anlamlıdır. Özellikle Rusya’nın lideri Vladimir Putin’in, Prigojin gibi figürleri nasıl kontrol etmeye çalıştığı ve bu şirketlerin politik arenadaki etkisinin arkasındaki dinamikleri nasıl şekillendirdiği soruları önem kazanmaktadır.

Paramiliter güçleri kullanan iktidarlar ve devletler birçok kirli ve illegal işlerini bu güçlere yaptırırlar. Geçmiş deneyimler bize gösteriyor ki, iktidar sahiplerinin kirli işlerini yaptırdıkları bu tetikçi yapılar ile işleri bittikten sonra ya da kendileri ile çelişkiye düşeceklerini hissettikleri an, yine illegal yöntemler ile bu paramiliter güçlerin ya lider kadrolarını ya da tetikçilerini tek tek ortadan kaldırırlar. Zaman zaman da o örgütü tamamen tasfiye eder ve yeniden yapılandırır.

Sonuç olarak, 23 Haziran 2023 tarihinde Wagner Grubu’nun lideri Yevgeni Prigojin tarafından Putin’e karşı silahlı isyan gerçekleştirmesinin sonuçlarının ağır olacağını tahmin etmek zor değildi. Putin, kendisine karşı gerçekleşen bu eylemi cezasız bırakmayacaktı. Dolayısıyla gizemli uçak kazasını bu şekilde yorumlamak yanlış olmayacaktır.

Gelecek Perspektifleri ve Sonuç

Paralı askeri şirketler, uluslararası politika ve güvenlik konularında belirleyici bir etkiye sahiptir. Ancak bu etki, sadece savaş alanında değil, aynı zamanda ekonomik, siyasi ve etik boyutlarda da kendini göstermektedir. Bu şirketlerin faaliyetleri uluslararası hukukun ihlali ve insan hakları suçlarına kadar uzanmaktadır. Gelecekte, uluslararası toplumun bu şirketlerin denetlenmesi ve düzenlenmesi için nasıl bir yol izleyeceği, uluslararası politikanın önemli bir meselesi olarak karşımıza çıkacaktır.

Paralı askeri şirketler, modern uluslararası ilişkilerin karmaşıklığına yeni boyutlar eklemiştir. Devletler, askeri stratejilerini güçlendirmek, çıkarlarını korumak ve ulusal güvenliklerini sağlamak amacıyla bu şirketlerden faydalanmaktadır. Ancak bu olgu, ciddi etik ve hukuki sorunları da beraberinde getirmiştir. Suç işlemeleri, uluslararası hukuka aykırı eylemleri ve insan hakları ihlallerini içeren faaliyetleri, uluslararası toplumu bu konuda harekete geçmeye zorlamıştır.

Bu sorunların çözümü için uluslararası toplumun daha katı denetim mekanizmaları oluşturması, hukuki sorumlulukları netleştirmesi gerekmektedir. Gelecekte, bu şirketlerin uluslararası politikadaki rolü ve etkisi daha fazla tartışılacak ve belirlenecektir.

 

24.08.2023

 

İlginizi çekebilir